• YARIM ALTIN
    1.473,00
    % 1,27
  • %
  • %
  • %
  • %
  • %
  • BITCOIN/TL
    501940,683
    % 0,67
  • BIST 100
    1.408,14
    % 0,03

Salgın Yükselirken, Gelişmekte Olan Ülkelerin Borç Yükü Büyüyor

Salgın Yükselirken, Gelişmekte Olan Ülkelerin Borç Yükü Büyüyor

Koronavirüs 2020’nin birinci yarısında tüm dünyaya yayılmaya başladıkça, milletlerarası yardım kuruluşları virüsün fakir ülkeler – bilhassa de esasen yıllık bütçelerinin değerli bir kısmını borç ödemeye ayırmaya zorlananlar – üzerindeki potansiyel büyük olumsuz tesiri hakkında alarm vermeye başlamışlardı.

Artık, salgınla geçen vakit nerdeyse bir yıla tamamlanırken, bu ihtarların birden fazla gerçek oluyor.  Aktivistler gelişmekte olan ülkeler üzerindeki borç yükünü hafifletme uğraşlarının en güzel ihtimalle etkisiz olduğunu ve en makus ihtimalle özel kesim borç verenlerine bir bağış niteliğine dönüştüğünü söylüyorlar.

Milletlerarası Finans Enstitüsü (IIF) geçen ay hükümetler ve özel işletmelerin yılın birinci 10 ayında 15 trilyon dolardan fazla ek yükümlülük üstlendikleri için dünya iktisadını tehdit eden bir “borç tsunamisi” konusunda ikazda bulundu. IIF, gelişmekte olan ülkelerde, bu periyotta borç yükünün  %26 arttığını ve vergi gelirlerinin keskin bir biçimde düştüğünü tespit etti.

Dünya Bankası ve Milletlerarası Para Fonu dataları, en az 35 ülkenin şu anda “borç sıkıntısı” içinde yahut yüksek risk altında olduğunu gösteriyor. Gana, Kenya, Afganistan, Tacikistan, Haiti, Dominika, Tonga ve Tuvalu unların ortasında. Sorun, IMF bilgilerinin ortalama borcun gayri safi yurtiçi hasılanın %65,6’sına ve borç servisi yükümlülüklerinin yıllık gelirin ortalama %32,3’üne yükseldiğini gösterdiği Sahra altı Afrika’da bilhassa şiddetli.

Sonuç, gelişmekte olan ülkelerin başkanları için karmaşık bir dizi sorun. Gelirlerin daha düşük olmasıyla, mevcut borçlar üzerindeki ödemeler yıllık harcamaların daha da büyük bir kısmını kaplamakta ve değerli halk sıhhati yatırımlarına gereksinim duyulduğunda güç seçimler yaratmakta. Birçok ülke, memleketler arası borç verenlerin kredi itibarlarına bakışı etkileyerek gelecekte borçlanmayı zorlaştıracağı kaygısıyla, borçlarını yine yapılandırmalarına müsaade verecek programlardan yararlanma konusunda isteksiz davranıyor.

Sorunun en âlâ örneği Zambiya’da görülüyor. Afrika ülkesi geçen ay 42,5 milyon dolarlık Eurobond ödemesinde temerrüde düştü. Uzmanlar, bu temerrüdün uzun bir zincirin birinci halkası olacağı konusunda telaşlı.

Bu yılın başlarında, G-20 büyük endüstrileşmiş ülkeler kümesi, IMF üzere büyük memleketler arası borç sahiplerine 70’den fazla yüksek borçlu gelişmekte olan ülkeye yıl -sonuna kadar borçlarının bir kısmının ödemesini ertelemelerine müsaade veren Borç Hizmeti Askıya Alma Teşebbüsü (DSSI) olarak bilinen bir planı onayladı. Program geçen ay Haziran 2021’e kadar uzatıldı.

Gelişmekte olan ülkelerin borç yükünü azaltma savunucuları, programı yarım kalmış olarak eleştirdiler, zira özel borç verenlerin – bankalar, hedge fonları ve başka büyük özel kesim alacaklılarının – benzeri kurallar sunmasını gerektirmiyor. Kimileri bunun özel kesim alacaklılarına, onlara tam olarak ödeme yapmak için kullanılabilecek fonları özgür bırakarak bir armağan manasına geldiğine işaret etti.

Londra merkezli borç affı taraftarı Jubilee Borç Kampanyası yöneticisi Sarah-Jayne Clifton, “Sınırlı borç askıya alma planının uzatılması, dünyadaki en yoksul insanların birçoklarını etkileyen derin borç ve sıhhat krizleriyle başa çıkmak için çok az işe yarıyor” dedi.

“G-20’nin plana özel ve çok taraflı borç verenleri dâhil etmemesi, global Güney borç krizinin ölçeğine aldırış etmediğini gösteriyor ve 3 milyar doların üzerinde borç ödemesi her ay en yoksul ülkelerden ayrılmaya devam edecek”. Clifton, VOA’ya gönderdiği bir e-postada, “özel kredi kuruluşlarının şu anda yoksul ülkelerden hala büyük karlar elde etmeleri bir skandaldır ”dedi.

Bununla birlikte, özel alacaklıların borçlu ülkelere rastgele bir tipten müsamaha sunma yükümlülüğü hâlâ yok ve borç erteleme savunucuları, borç silmenin Zambiya üzere ülkelerin mali yüklerinden kurtulmalarına sahiden yardımcı olacağını savunuyorlar.

Jubilee Borç Kampanyası’nın siyaset lideri Tim Jones, VOA’ya gönderdiği e-postada, tek tek ülkelerin – bilhassa ABD ve Birleşik Krallık’ın – harekete geçme vaktinin geldiğini belirtiyor.

“G-20, özel borç verenlerin borç yine yapılandırmalarına dâhil edilmesi gerektiğini söylüyor, lakin borçlu ülkelere bunu yapacak araçları sunmuyor” dedi. “Neredeyse tüm memleketler arası borç kontratları İngiliz yahut New York maddelerine tabi. Birleşik Krallık ve ABD’nin, özel borç verenlere olan borçların tekrar yapılandırılmasına imkan tanıyan bir yasa çıkarması gerekiyor. ”

Bununla birlikte, hem ABD hem de İngiltere, ABD’de kaotik bir başkanlık geçişi ve “anlaşmasız  Brexit” kaynaklı eşzamanlı siyasi çekişmelerle birlikte gelişmekte olan dünyanın birçoklarında olduğundan daha berbat olan koronavirüs salgınlarından muzdarip. Bu kurallar altında, her iki ülkedeki siyaset yapıcıların dikkatlerini yakın vadede gelişmekte olan dünyaya çevirme bahtı en uygun ihtimalle zayıf görünüyor.

VoA