• AMERIKAN DOLARI
    13,5948
    % 0,43
  • € EURO
    15,3196
    % 0,45
  • £ POUND
    17,9877
    % 0,33
  • ALTIN (TL/GR)
    777,36
    % 0,41
  • ALTIN (ONS)
    1.785,37
    % 0,02
  • BITCOIN/TL
    687026
    % -2,38
  • ETHEREUM/TL
    58728
    % -2,75
  • BIST 100
    1.981,04
    % 2,78

Federal Reserve’den önemli çeviri: “ABD Dolarının Uluslararası Rolü”

Federal Reserve’den önemli çeviri: “ABD Dolarının Uluslararası Rolü”

ABD Dolarının Milletlerarası Rolü

20.yüzyılın büyük kısmında Amerikan doları global iktisatta öncü bir rol üstlendi, burada Amerikan iktisadının büyüklüğü gücü istikrarı ve sermaye akışkanlığının yanı sıra güçlü kişisel haklar ve hukukun üstünlüğü prensibi ile desteklendiğini görüyoruz. Bunun sonucunda da Amerika birleşik devletleri finansal piyasaların derinliği güçlü, likiditesi ile son derece güçlü ve inançlı dolar varlıklarına kaynak oluşumuna taban oluşturdu. Doların milletlerarası rezervlerde ve süreçlerde kullanımına imkan sağladı. Yapılan birçok ölçüme nazaran Amerikan doları baskın bir para ünitesi olarak da karşımıza çıkmaktadır. GSYH daki hissesine da baktığımızda global çapta ABD’nin değerli bir rolü üstlendiğini rahatlıkla tabir edebiliriz.

Form 1. ABD’nin dünya GSYH’sindeki hissesi ve ABD dolarının milletlerarası rezervlerdeki hissesi

Hal 1

ABD dolarına bir kıymet deposu olarak yaygın bir itimat var

Paranın kıymetli fonksiyonlarından biri de satın alma gücüdür. Para ünitesi satın alma gücü kaybı olmadan kaydedilip bir kıymet deposu olarak fonksiyon görür, bu kıymete olan inançta resmi döviz rezervleri aracılığıyla ölçülendirilir. 2021 yılında açıklanan global döviz rezervlerinin %60 ının ABD doları oluştururken bu hisse 2000 yılında %71 olduğu görülmektedir. Ne var ki gerek 2000 yılında gerekse de 2021 yılında Amerikan doları öbür para ünitelerine göre kıymetini rezerv kıymetini sürekli korumuştur. 2021 yılından geçmişe baktığımızda rezervlerde bir düşüş olsa da öbür para ünitelerindeki çeşitlilik göz gerisi edilmemelidir. Ülkeler rezerv varlıklarını son yıllarda çeşitlendirmiş olsalar dahi dolar hep baskın rezerv para ünitesi olarak süreç görmeye devam ediyor.

Biçim 2. Döviz rezervleri

Form 2

Resmi dolar rezervleri hem resmi hem de özel yabancı yatırımcılar tarafından yüksek talep de süreç görmekte ve hazine tahvilleri biçiminde tutulmaktadır. Bu yılın birinci çeyreği itibariyle 7trilyon dolar yahut hazine tahvillerinin %33 lük kısmı hem resmi hem de yabancı yatırımcılar tarafından değerlendirilmektedir(şekil 3a) %42lik kısmı özel yerli yatırımcılar tarafından ve %25 i Federal Rezerv Sistemi tarafından süreç görmektedir. Yabancı yatırımcıların Hazine tahvillerindeki hissesi evvelki yıllara göre düşmüş olsa da mevcut hazine varlıkları içindeki yabancı hisse Euro bölgesi devlet borçlarının hissesi ile karşılaştırılabilir. (Şekil3 b)

Biçim 3. Devlet borcunun yabancı varlıkları

3.a. Pazarlanabilir ABD Hazineleri varlıkları

 

 

3.b. Yabancı yatırımcıların elinde bulunan genel devlet borçlanma senetlerinin hissesi

Bilhassa yabancı yatırımcıların da ellerinde değerli ölçüde banknot tuttuğu görülmektedir şekil4

Yurtdışında süreç gören ABD doları banknotları son yirmi yılda mutlak bir formda artmıştır. Federal Rezerv Şurası 2021 yılı birinci çeyreği sonunda 950 milyar doların üzerinde bir banknot fiyatının yabancı sermaye tarafından elde tuttuğunu kestirim etmektedir. Bu da ödenen ABD doları toplamının yarısına eş durumdadır.

Biçim 4. ABD doları banknotlarının yabancı varlıkları

4a. ABD doları banknotların hissesi

 

4b. ABD Doları banknot ölçüsü

Ek olarak da birçok yabancı ülkenin para ünitelerini doların hareketlerine nazaran endekslemesi de doların bir kıymet deposu, kıymet ünitesi olarak kabul edildiğini de göstermektedir. Doların bedel ünitesi olarak kabul edildiyse de 2015 yılında dünya GSYH sının %50si ABD Dolarına bağlı olan ülkelerce üretildiği de görülmektedir.

ABD doları, memleketler arası süreçlerde ve finansal piyasalarda baskındır.

Rastgele bir para ünitesinin uluslarasın rolü o para ünitesinin değişim aracı olarak kullanılmasıyla ölçülebilir. Doların milletlerarası alandaki hâkimiyeti global ticaret ve finans süreçleri üzerinde yapılan son çalışmalarda da vurgulanmıştır. ABD doları ezici bir çoğunlukta olup global ticarette en sık kullanılan para ünitesi olarak görmekteyiz.

 

 

 

 

 

 

 

 

Form 5. İhracat faturalandırmasının hissesi

Kısmi değişim aracı olan ve baskın bir rol üstlenen ABD Doları memleketler arası bankacılıkta doğal olarak baskın bir para ünitesidir. Memleketler arası ve yabancı para cinsindeki borçlanmaların ve alacakların %60ı dolar cinsinden olsa da bu hisse 2000li yıllardan itibaren sabit kalmıştır.

Form 6. Milletlerarası ve yabancı para bankacılığı alacak ve yükümlülüklerin hissesi

6a. Alacaklar


 

 

6b. Yükümlülükler

Dolar finansmanının bilhassa ekonomik krizlerde yüksek talep görmesi yabancı kuruluşların bu periyotlarda dolar finans bakımından zahmet çekmelerine neden olabilmektedir. Bu finansman düşünceni önlemek gayesiyle Federal Rezerv milletlerarası fonlamadaki krizleri önlemek ismine iki program başlatmıştır. Böylece yerli ve yabancı firmalar, hane halkının kredi arzı üzerindeki tesirlerini hafifletmiş 2008 mali krizi sırasında da Dolar finansmanının sabit kalması içinde birkaç yabancı merkez bankasıyla takas a geçmiştir. Bir kısmı 2013 de kalıcı özelliğe sahip olsa da Covid 19 krizi sırasında sabit takas sınırlarındaki süreç sıklığını arttırdı ve New York Federal Rezerv Banksında hesapları olan FIMA ( milletlerarası Para Otoriteleri) sunulan bir repo kolaylığı sağladı ve bunu 2021 yılında kalıcı hale getirdi. Muhtemel bir krizde istikrarlı bir dolar fonu kaynağına erişebilecek olan yatırımcılar, hem takas hem de FIMA repo tesisi doların global pozisyonunu güçlendirdi. Bu takas çizgileri 2008-2009 mali krizlerinde ve COVID 19 krizinde yaygın olarak kullanıldı. Öteki merkez bankaları da bu takas çizgisini kurmuş olsa da ECB Avrupa Merkez Bankası ve öteki merkez bankaları tarafından sunulan lakin dolar bazlı olmayan bu takas çizgilerinin kullanımı çok azdır.  Memleketler arası operasyonel faaliyetler de dolar fonlanmasının ne kadar değerli olduğunu bir defa daha göstermiştir.

 

 

 

 

Form 7. Merkez bankası takas sınırları

7a. Karşı taraf merkez bankası tarafından Federal Rezerv takas çizgisi kararları

7b. Federal Rezerv ve Avrupa Merkez Bankası takas çizgisi kararları

Yabancı para cinsinden borç ihracı da firmalar tarafından ülkelerine verilen borçlarda ABD doları üzerinden süreç görmektedir. ABD doları cinsinden döviz borcu şekil8

2010 yılından sonra %60 civarında kaldığı görülmektedir.

Yabancı para cinsinden borç ihraçlarda da – firmalar tarafından ülke paraları dışındaki para cinslerinden ihraç edilmiş borçlar- yeniden ABD doları baskın durumdadır. ABD doları cinsinden çıkarılmış yabancı para borçlarının oranı Hal 8’den görülebileceği üzere 2010 yılından sonra % 60 civarında seyretmektedir. Bu da doları avronun %23’lük hissesinden epey ileri bir noktada tutmaktadır.

Form 8. Yabancı para borç ihracının hissesi

Hal 9: Tezgah Üstü Piyasalardaki Döviz Süreçlerinin Hissesi

Genel Olarak ABD Dolarının hâkimiyeti son 20 yılda sabit kalmıştır

Son yirmi yılda global olarak doların kullanımına baktığımızda baskın ve istikrarlı bir yol izlediğini görmekteyiz. Bu istikrarı görebilmek ismine uluslar ortası para ünitesi kullanım endeksine bakmamız kafidir. 2008 global mali krizinden bu yana yaklaşık 75 pahasında sabit kalan ve öbür tüm para ünitelerini önünde olan dolarını yaklaşık 25 düzeyinde avro takip etmektedir.

Biçim 10. Milletlerarası para ünitesi kullanım endeksi

ABD dolarının statüsünün azalması yakın vadede pek mümkün görünmüyor.

ABD dolarının hâkimiyetine yönelik yakın müddette zorluklar sonlu görülmektedir. Çağdaş tarihe baktığımızda bir baskın para ünitesinin tek bir örneği karşımıza çıkmaktadır. Buda İngiliz sterlinin yerini Amerikan doları ile değiştirmesidir. Birinci Dünya Savaşından sonra ortaya çıkan ekonomik buhranın akabinde dolar 1944 de Bretton Woods Antlaşması ile uluslar ortası rolünü sağlamlaştırmıştır. Ek olarak daha uzun bir vakit diliminde doların memleketler arası statüsüne daha fazla meydan okuyan risklerinde göstermektedir. Bilhassa Avrupa Birliğinin sahip olduğu derin finansal piyasalar, hür ticaret hacmi ve istikrarlı teşebbüsleri en büyük zorluk kaynağı olarak görülmektedir. Son olaylarda Covid 19 pandemisi esnasında AB’nin bugüne dek gibisi görülmemiş bir biçimde ve ölçüde ortak dayanaklı borç verme planları, AB tahvilleri ve Euro rezerv para ünitesi daha cazip hale gelebilir. Bu bütünleşme sayesinde AB’nin devler borçları ve altyapısındaki güzelleşmeler dijital Euro nün getirilmesi bu potansiyel değişimi hızlandırabilir. Bunların büyümeye devam etmesi durumunda memleketler arası statüsünü güçlendiren Euro doların yerini alabilir. Hâlihazırda ABD dünya iktisadının yaklaşık%25 ini oluştursa da dünya ticaretinin %85 i Dolar ile yapılmakta. Son yıllarda ülkeler dolar kullanmadan ticaret yapabilmek için alternatif sistemler geliştirmeye yönelmektedir. Milletlerarası Uzlaşma Bankasının da petrol fiyatlandırmasını Euro üzerinden yapmayı teklif etmesi petrol ticaretinin, uzlaşmaların Euro üzerinden yapılması ödemeler istikrarında de Dolardan Euro’ya gerçek bir kaymaya sebep olacaktır. Avrupa Merkez Bankasının haziran ayı raporunda ticaret tansiyonlarının ve tek taraflı yatırım kararlarının Euro’nun milletlerarası gücüne artıcı reaksiyon yaptığını belirtmiştir. Resmi bilgiler bu süreçte Euro cinsi rezervlerde ve altında artış olduğunu göstermekte, bilhassa 2007-2008 mali krizinin akabinde merkez bankaları rezervlerinde ki dolarları azaltma eğilime gitmiş ve 2018 yılı merkez bankalarının altın ve Euro talebinin 1971 yılından bu yana en yüksek düzeyde olduğunu ortaya çıkarmıştır.

YORUMLAR YAZ