• YARIM ALTIN
    1.453,00
    % -0,20
  • AMERIKAN DOLARI
    8,1504
    % -0,03
  • € EURO
    9,7268
    % 0,06
  • £ POUND
    11,1995
    % -0,15
  • ¥ YUAN
    1,2458
    % 0,04
  • РУБ RUBLE
    0,1057
    % 0,37
  • BITCOIN/TL
    513610,364
    % 4,83
  • BIST 100
    1.381,06
    % 0,37

Erol Taşdelen: Bankalar hangi sektörlerde battı?

Erol Taşdelen:  Bankalar hangi sektörlerde battı?

Erol TAŞDELEN, son günlerin ana tartışma konusu olan Bankalardaki takipteki kredilerin Sektörel ayrıntısını ele aldı. Kimi kesimler alarm veriyor. Bu süreçte bankaların şeffaf, basiretli ve gerçekçi bilanço düzenlemeleri konusunda ihtarlarda bulundu.

2021 bütçe görüşmelerinde yeni Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan dillendirdi, sıkıntılı krediler 533 milyar TL seviyesine çıkmış. Takipteki 151 milyar yanında şimdi bankaların takibe atmadığı daima yapılandırarak yüzdürdüğü, teminat açığına düşmüş, gecikmeli ödemeleri olan, Bankaların Yakın ve Ön izlemedeki kredilerini de ekleyince toplam problemli kredi üçüncü çeyrekte 520 milyar TL dediğimiz işte bu sayı, Bakanın Bütçe görüşmelerinde duyduk ki 533 milyar TL olmuş. Bankalardaki Toplam Kredilerin kabaca % 14,50‘si sıkıntılı kredi yani.

Ya kesimlerde durum nasıl?

2020 üçüncü çeyreğinde yani Eylül sonun da Bankacılık kesiminin Takipteki Alacakların / Toplam Nakdi Kredilere oranı % 4.06 olarak gerçekleşti. 2019 sonunda bu oran % 5,36 idi. Gecikmedeki kredilerin Takip başlatma müddetlerinin 90 günden 180 güne çıkması, bilhassa Kamu Bankalarının sıkıntılı kredileri tekraren yapılandırma gayretleri, 2020’de başta Kamu Bankaları aracılığı ile basılan paraların piyasaya kredi olarak sunulması, Etkin Rasyo sopası ile Özel ve Yabancı Sermayeli bankaların kredi vermeye zorlayarak kredi hacminin 2020’de bölümde 1 Trilyon TL artarak 2,6 Trilyon TL‘den 3,6 Trilyon TL‘ye çıkması ile kredi takip oranları da hali ile düşmüş oldu. Takip oranını düşüremiyorsan yeni kredi verip paydayı büyütüp oranı düşürürsün oldu bitti. Buna karşın başta İnşaat kesimi olmak üzere birtakım kesimlerde kredi takip oranları bölümün 2 katından fazla olmaya devam etti. Kesimlerin takip oranlarına yakından bakalım.

İnşaat Bölümünde alarm devam ediyor

2017 yılında % 3,6 olan İnşaat Kesimindeki Takip oranları 2019 yılında % 11‘lere kadar çıktı. Başlanan AVM inşaatları; öğrenci Yurt görünümlü toplu yan yana 20-25 katlı ucube binalar umulanı vermedi. 2020 yaz aylarındaki İnşaat bölümünü kurtarmak için planlanan Konut Kredi faiz oranlarındaki olağandışı düşüş de işe yaramadı, çünkü 3 ay sonra görüldü ki Konut Kredilerin üçte ikisi ikinci el konutlara gitti, sıfır yeni konut satışlarında öteki yıllardan fazla farkı olamadı. Bu sefer “ikici el konut kredi faiz oranlarını artıralım, sıfır konut satılsın” dediler geçiş olsun bu sefer de kaynak bitti.

Yabancılara verilen, “250 bin USD’lık mesken al yurtdaşlığı kap” projesi de dala ilaç olmadı. Bu kadar takviyeye karşın 2020 üçüncü çeyreğinde Takip Oranı kesimde % 9‘a inebilmesine karşın bu oran ile en fazla takip oranı olan bölüm olmaktan kurtulamadı. Takip oranı dal ortalamasının iki katından fazla. Yakında AVM’lerin otopark olduğunu görürseniz şaşırmayın.

Denizcilik Kesimi dalgalı halde

Denizcilik bölümü tıpkı denizler üzere inişli çıkışlı dalgalı bir seyir gösteriyor. Bölümde Karadeniz fırtınası var.  2000’lerde Üretim Doğuya kayınca, Tüketicilere yani Batı ve ABD’ye o eserleri taşıma gereksinimi Denizcilik Bölümünün de Altın yılları oldu. Navlun fiyatları ummadıkları kadar arttı. Geliri artan kesimde bulunanların yatırım iştahı arttı, bu da kesimin kredi talebini artırdı. ABD’de başlayan Mortgage Krizi ile başlayan Kriz üzerine ABD – Çin savaşı eklenince kesim yazdan bahar aylarını yaşamaya başladı. Covid-19 süreci kesime son darbe üzere oldu.

Yavaşlayan Ticaret, Gümrüklerde çalıştırılacak emekçi bulamama, memleketler arası ticaretin yavaşlaması, Emtia Fiyatlarındaki düşüş Navlum fiyatlarını de düşürünce kredi ödemelerinde gecikme ve meseleler birlikte geldi. Talebe bağlı artan gemi fiyatları da sakinlikle birlikte niyet gemiler de elde kaldı. Deniz Nakliyatında %1 hisseye sahip olan Türkiye  Tersane konusunda daha güzel durumda. Sipariş alan Tersaneler ortasında Dünyada 4. sırada bulunan bölüm son yıllarda bıçak üzere kesilen yeni gemi siparişleri olmadığı üzere eldeki gemilerin ödemelerinde dahi gecikme ve fiyat  düşürme talepleri ila karşılaştılar. Bu durum kesimde problemli kredilerin artışına neden oldu. 2015 yılında % 3,9 olan Takip oranları 2019 yılında % 8,9’a kadar çıktı. 2020 üçüncü çeyreğinde takip oranı % 7,7 oldu.

Toptan Ticaret kar marjının düşük olmasının badirelerini yaşadı

Toptan Ticaret % 1-2 Kar marjı ile dönen bir dal. 2018 Ağustosunda başlayan faiz oranlarındaki yükselme trendi, finansal maliyetlerin artışı en fazla hasarı Toptan Ticaret kesimine verdi. Esnaftan alacakları gecikmesi, POS kurul oranları artması, Akaryakıt fiyatlarındaki artış, Üreticilerin vadeleri kısaltması üzere etkenler üst üste gelince Toptan Ticaret kendini toparlayamadı. Üzerine Pandemi sürecinde sokağa çıkma yasakları, kapanan işyerleri gelince, 2015 yılında % 3,9 olan Takip oranı dalda 2019 yılında % 8,1’e kadar yükseldi. 2020 üçüncü çeyreğinde Takip oranı % 6,2 seviyede.

Turizm Covid-19 kurbanı oldu

Güç voltajı yükseldi

Devlet dayanağından en fazla Teşvik alan bölümlerin başında son yıllarda Güç dalı oldu. Başta Rüzgar, Güneş ve Çöp alanlarında yapılan Elektrik Üretim tesislerine verilen 10 yıllık Kamu alım garantisi bu alanlarda yatırımların artması ile kredi talebi de artmıştı. 2018 yılında başlayan süreçten olumsuz etkilenen ana kesimlerden biri Güç Dalı oldu. Pandemi sürecinde daralan iktisat ile birlikte Güce olan Talep de daralınca gelirler düşmeye bu alanda yatırım yapanların nakit akışında bozulmalar baş göstermeye başladı.  Doğalgaz ile çalışan santraller maliyet nedeni ile üretimlerini durdurdu. Dal Güneş gücü üzere Lokal tahlillere odaklanmış durumda.

Dokumacılık gözden mi çıkarıldı?

Yıllarca, “Türkiye’nin ana bölümü Tekstil” diye dillendirildi ta ki son yıllarda “İnşaat” denene kadar. İstihdam yaratan, İhracat yapan, Endüstrinin bel kemiği olan Dokumacılık dalı ihmal edilmenin sancılarını yaşıyor. Dokuma kesiminde ana hammadde Yün ve Pamuk olmaktan çıkıp Petrol bazlı Polyester ve Akrilik ipliğe dönünce kesim ithal bağımlısı hale gelmiş durumda. Kur artışı hammadde maliyetlerini artırsa da Petrol Fiyatlarındaki düşme dal girdilerine ilaç oldu. 2020 yılında makine ithalatına konulan % 7 ek vergiler yeni yatırımlarda maliyetleri artırınca olumsuz etkilenen dallardan biri oldu, yatırımlar ertelendi. Dalın İthal bağımlılığını azaltılması için hammadde üretimini de yapacak hale gelmesi hayati ehemmiyet gösteriyor.

Bu tarafta önemli teşebbüsler var. İşsizliği azaltmak istiyorsak bunun ana tahlil yollarından biri İstihdam yaratan Dokumacılık kesimine dayanağın sürdürülmesi. Pandemi öncesi yatırım ve istihdam garantili kullanılan Kamu Bankalarının İVME Kredilerinde taahhüt mühleti doldu bu tarafta en az bir yıl ek müddet verilerek yatırım ve istihdam taahhütlerinin yerine getirilmesi için fırsat verilmeli. Konfeksiyon kısmı Pandemi sürecinde çok darbe aldı. Kapanan AVM’ler dükkanlar, sokağa çıkma yasakları, Konfeksiyon eserlerine talebi azaltınca bir kısım markalar e-ticarete yük verse de eski hacmini yakalamış değil. 2017’de % 3,7 olan Takip oranları, 2019’da % 5,9’a çıkarken kredi hacminin artışının tesiri ile 2020 üçüncü çeyreğinde kağıt üzerinde % 4,4’e düşmüş durumda.

Ziraat Kredilerinde düşen Çiftçiye bir de bankalar vuruyor, Devlet kurumları seyrediyor

Ziraat ve Balıkçılıkta Takip oranı 2020 üçüncü çeyreğinde % 4,3 durumda olmasına karşın, bilhassa devlet takviyeli alınan hayvanlar ile kesim dışından “nasılsa devlet parayı veriyor” diye hayvancılık dalına giren girişimcilerin birden fazla da battı, devlet takviyesini fırsat olarak gören fırsatçılar tarafından batırılmış durumda. Borç bilmeyen köyle kooperatif sistemine de geçemeyince ferdi olarak borca batık durumda. Tarım Kredilerinde ağırlaşan Kamu Bankaları dışındaki bankalar Kredi Kart ve KMH azamî faiz oranlarını TCMB belirlemesine bu oranın üzerine teknik olarak çıkmamaları gerekirken Kredi Kartına bağlı kredilerde bankalar bu oranın fazlaca üzerine çıkmış durumda. Bu kredileri denetleyen BDDK Murakıpları ne yapıyor açıkçası merak ediyorum.

BDDK’nın bu tarafta bir ikaz cezası dahi verdiğini durmadı. TCMB ve BDDK acil bu kredi karta bağlı kredilerin faiz aşımlarına el atmalı. Bilhassa Takip Kredi hesaplarına uygulanan TEMERRÜT ( GECİKME) FAİZ kargaşalığındaki meçhullüğü ortadan kaldırma vakti geldi. Takip Kredilerde her banka başına nazaran keyfi bir durumda TEMERRÜT (GECİKME ) FAİZİ uyguladığından problemli krediler hiç ödenemez hale geliyor.  Ziraat kesiminde 2015 yılında % 2,3 olan Takip oranları 2019 yılında % 5,1’e çıkarken 2020 üçüncü çeyreğinde kağıt üzerinde % 4,3’e düşmüş durumda. Bu kredilerin birçoklarının 1-2 yıl ödemesiz olduğu düşünüldüğüne buzdağının büyük kısmı şimdi görünüz değil.

Sonuç : Bölümlerdeki 2020 Kredi takip oranları düşmesine bakıp yanılmayın, hacimsel artışlar devam ediyor. Kimi dallar için Alarm ziller çalmış durumda. Dünya Bankası ve IMF, “sağlıklı kıymetlendirme yapabilmeleri ve gerekli tedbirleri vaktinde alabilmeleri için Bankaların basiretli ve şeffaf davranmasını, problemli kredilerini saklamamaları, bilançolarının gerçekçi olmaları” tarafında sık sık ihtar metinleri geçiyor. Tıpkı ihtarlar Türkiye’deki bankalar için de geçerli.

Erol TAŞDELEN – Ekonomist www.bankavitrini.com  yazarı

Erol Taşdelen: Firmalarınki Can da, Yurtdaşınki Patlıcan mı?

Atilla Yeşilada: Türkiye iflas krizi yaşar mı?

Dr Ahmet Büyükduman: Konut kesiminde piyasa peşincilere kaldı

Futbolda Kriz; Kulüpler ‘BEIN Sports’u Protesto Edecek!