• AMERIKAN DOLARI
    13,5431
    % 0,28
  • € EURO
    15,2623
    % 0,18
  • £ POUND
    17,9425
    % 0,19
  • ALTIN (TL/GR)
    776,26
    % 0,27
  • ALTIN (ONS)
    1.785,05
    % -0,01
  • BITCOIN/TL
    685450
    % -1,85
  • ETHEREUM/TL
    58391
    % -2,89
  • BIST 100
    1.981,04
    % 2,78

Bir sonraki küresel ekonomik acil durum: Gelişmekte olan ülkelerde borç derinleşiyor

Bir sonraki küresel ekonomik acil durum: Gelişmekte olan ülkelerde borç derinleşiyor

Global bir salgın. Artan enflasyon. İklim değişikliğinin yarattığı tehdit. Global siyaset yapıcıların elinde, gelişmekte olan ülkelerde bir borç krizi sorun listesine eklemeden onları meşgul edecek kadar sorun var.

Lakin bu gerçek bir mümkünlük. Hem Dünya Bankası hem de Memleketler arası Para Fonu yıllık toplantılarını fakir ülkelerin baskı altında olduğunu ve acil, kolektif hareket gereksinimini vurgulamak için kullandılar. Kaygılı olmakta haklılar zira borç rekor düzeylerde, krize karşı savunma yetersiz ve vakit ilerliyor.

Meseleler yalnızca yavaş yavaş su yüzüne çıkmakta.İlk evrede gelişmekte olan ülkeler, bir kısmı çok taraflı kurumlardan, bir kısmı tek tek ülkelerden, bir kısmı da özel bölümden borç aldı.

Bir vakitler, dünya iktisadı büyüdüğü ve düşük gelirli ülkelerin ürettiği emtialara olan talep güçlü olduğu için bu nispeten inançlı görünüyordu. Varsayım, borç faizi ödemelerinin gelecekteki ihracat gelirleri tarafından karşılanacağı tarafındaydı. Daha sonra, emtia fiyatları 2010’ların ortalarında çakıldı ve Banka ve IMF kaygılarını lisana getirmeye başladı.

Derken ikinci bir kademeye geçildi.  Covid-19’un dünyanın hiçbir yerinde dokunulmadığı yer kalmazken fakir ülkeler gelişmiş ülkelerden daha sert vuruldu. Fakir ülkeler salgına girerken daha kırılgandı, ekonomilerini canlandırmak için daha az kapsamları vardı ve global aşı bölünmesinin yanlış tarafındalar.

Dünya Bankası lideri David Malpass geçen hafta yaptığı açıklamada, kurumunun Memleketler arası Kalkınma Birliği kolu aracılığıyla kredi ve hibe almaya hak kazanan 74 ülkenin yarısından fazlasının “dış borç derdi içinde yahut yüksek risk altında” olduğunu söyledi.

ABD Merkez Bankası Fed faiz oranlarını yükseltmeye başladığında üçüncü basamak başlayacak. Birçok fakir ülke ABD doları cinsinden borç aldı ve Fed politikayı sıkılaştırdıkça bu kredileri ödeme maliyeti -zaten yüksek- daha da artacak. Azamî tehlikenin noktası bu olacak.

Malpass bunu biliyor. Geçen hafta şunları söyledi: “Ülkelerin dış borç risklerini değerlendirmelerine,  yönetmelerine ve sürdürülebilir borç düzeylerine ve kaidelerine yönelik çalışmalarına yardımcı olmak için borç azaltma, daha süratli yine yapılandırma ve daha fazla şeffaflık da dahil olmak üzere kapsamlı bir yaklaşıma muhtaçlık vardır.”

Durum böyleyken, “kapsamlı bir yaklaşım” ele alınma talihi uzak görünüyor. Nisan 2020’de, G20 büyük gelişmiş ve gelişmekte olan piyasa ekonomileri kümesi, en fakir ülkeler üzerindeki acil finansal baskıları hafifletmek için tasarlanmış bir borç servisi askıya alma teşebbüsü (DSSI) üzerinde anlaştı, fakat bu yalnızca bir “geçici” tahlildi ve yalnızca sonlu bir muvaffakiyet elde etti.

Jübile Borç Kampanyası, yardım müracaatında bulunan 46 düşük gelirli ülkenin 10,3 milyar dolarlık (7,5 milyar sterlin) borcunun askıya alındığını ve 300 milyon doların iptal edildiğini, fakat yeniden de alacaklılara 36,4 milyar dolar borç geri ödemesi yaptığını söylüyor.

DSSI’nın müddeti yıl sonunda doluyor ve yerini kamu ve özel olmak üzere tüm alacaklıları kapsaması ve askıya alma yerine borç iptali sunması gereken bir teşebbüs olan Borç Tedavileri Ortak Çerçevesi alıyor.

Sahra Altı Afrika’daki üç ülke- Çad, Etiyopya ve Zambiya – Ortak Çerçeve kapsamında borç iptali müracaatında bulundu, fakat başarılı olamadı. Zorluk, plana başvuran borçluların tüm alacaklıların birebir muahedeyi kabul etmesini sağlamak zorunda olması. Şimdiye kadar özel kesim bunu reddetti ve G20, Dünya Bankası yahut IMF’nin bu mevzuda yapabileceği pek bir şey yok.

Geçen haftaki G20 toplantısının sonunda yayınlanan bildiride, Ortak Çerçeve konusunda kaydedilen “ilerlemeyi” memnuniyetle karşıladığı belirtilse de Jübile Borç Kampanyası siyaset lideri Tim Jones’un, Çad, Etiyopya ve Zambiya için şu ana kadar borç iptali ölçüsünün sıfır olduğu göz önüne alındığında, bu ilerlemenin ne manaya geldiğini görmenin güç olduğu belirtildi.

Jones, “Düşük gelirli ülkelerde borç krizi ağırlaşırken G20 direksiyonda uyuyor.” dedi. “Küresel faiz oranlarındaki mevcut yükseliş krizi daha da kötüleştirerek ülkelerin salgından kurtulmasını engelleyecektir. G20’nin hemen özel alacaklıları borç yapılandırmada yer almaya zorlaması gerekiyor.”

Asıl soru, ülkelerin kendilerini iflas ilan etmelerini sağlayacak bir hükümran borç yapılandırma düzeneğinin (SDRM) yokluğunda bunun nasıl yapılmasıdır. Yıllar boyunca, bir SDRM’nin savunucuları, şirketlerin sürdürülemez borçlardan kurtulmak için yasal bir yol olduğunu, fakat ulus devletlerin olmadığını kaydettiler. Malpass geçen hafta bunu en son gösterendi.

Gerçekçi olmak gerekirse, ABD tarafından desteklenene kadar bir SDRM’de ilerleme olmayacak ve Joe Biden’ın yükünü fikrin gerisine atması mümkün olsa da, bir iflas planının yapılacaklar listesinin başında olmadığını varsaymak mantıklı.

Bu ortada Jones, özel dal alacaklılarının borçlarının geri ödenmesi için mahkemelerde harekete geçme eğiliminde oldukları iki ülke olan ABD yahut İngiltere’deki yasal değişiklikler üzere özel bölüm alacaklılarına top oynamaları için baskı yapılmasının yolları olduğunu söylüyor.

Mümkün seçeneklerden biri, büyük bir çoğunluğun -%66 gibi- tıpkı fikirde olması durumunda tüm alacaklıları tekrar yapılanma mutabakatına bağlayacak toplu dava unsurları olacak. Bu şartlarda, kişisel alacaklılar daha yeterli bir mutabakat için dayanamazlar.

Bir başkası, Akbaba fonlarının Yüksek Borçlu Fakir Ülke teşebbüsünde (kapsamlı borç hafifletmede daha evvelki adım) yer almayı kabul etselerdi alacakları daha âlâ kaideleri teminat altına almak için dava açmalarını önleyen 2010 İngiltere mevzuatını güncellemek olacaktır.

Tedbire her vakit tedaviden daha düzgündür ve borç krizi tehdidinin çok geç olmadan tanınması gerekir. Vakit bu hususta ilerliyor…

The Guardian

YORUMLAR YAZ